Strona główna  
16.07.2019.
 
Rdestowce PDF Drukuj Email
Redaktor: Administrator   
28.08.2007.

dr Henryk Różański 

Rosną wokół nas (1)
Rdestowce
    W pierwszej połowie lat osiemdziesiątych, w Dolinie Lubatówki w Krośnie dostrzegłem w łęgach niespotykaną do tej pory roślinę: rdestowiec japoński. Wyróżniał się bujnością, zwartością i wypieraniem pierwotnej roślinności. Spodobał mi się i postanowiłem go przenieść do ogrodu. Szybko rozmnażał się wegetatywnie za pomocą kłączy. Każdego lata pędy były grubsze i wyższe, a kwiaty liczniejsze. Niestety, w ogrodzie ani nad Lubatówką nie wydał owoców, bo jesienne przymrozki uszkadzały nadziemne części. Najwyraźniej okres wegetacji był zbyt krótki, aby mógł wytworzyć owoce z wartościowymi nasionami. Ponadto spotykałem głównie osobniki męskie. W kolejnych latach obserwowałem jak rdestowiec zaczyna dominować w łęgach nadrzecznych i wędruje, zasiedlając nowe stanowiska. Powodzie sprzyjały tej roślinie, dlatego początkowo skupiała się wzdłuż rowów melioracyjnych, rzek i strumieni. Z czasem ludzie zaczęli rdestowiec sadzić przy domach, pomieszczeniach inwentarskich, składowiskach odpadów, gdyż szybko rosnąc, zakrywał wszystko, co chciano ukryć, przy tym stanowił ozdobę. Wkrótce zdobył Dolinę Jasiołki, Wisłoka, Wisłoki i Ropy, wędrując w głąb kraju. Widać było, że to „uciekinier” z ogrodów wsi i miasteczek Beskidu Niskiego, który wędruje w kierunku niżu.
    Zanim ustaliłem, jaki to gatunek, sporo szukałem. Dopiero na podstawie „Roślin Polskich” Szafera zdołałem określić nazwę. Potem doszedłem do właściwości leczniczych. Rdestowce są obecnie rozpowszechnione na terenie całej Polski. Rdestowiec sachaliński i japoński krzyżują się, tworząc odmiany. Należą do kenofitów, czyli roślin obcego pochodzenia.

Ogólna charakterystyka
    Oba gatunki mają liczne nazwy synonimowe. Rdestowiec japoński zwany też rdestem ostrokończystym albo rdestówką japońską. Rdestowiec sachaliński - rdestem sachalińskim i rdestówką sachalińską. Rdestowiec japoński (ostrokończysty) pochodzi z Azji. Jest byliną dwupienną, czyli jedne osobniki wytwarzają kwiaty męskie (pręcikowe), a drugie (mniej liczne w Polsce) kwiaty żeńskie (słupkowe). Dorasta do wysokości 3-5 m, szybko rośnie, kłącza wytwarzają substancje hamujące rozwój innych roślin. Łodygi przypominają wyglądem bambus - puste w środku, nagie. Łodygi i ogonki liściowe czerwonawe, kropkowane i centkowane. Kłącza - grube, rozległe, kora czerwonawa lub brunatna. Kwiaty drobne, kremowe, białawe, zielonkawobiałe lub różowawe, wonne, zebrane w kwiatostany wiechowate, złożone z kłosków pozornych dł. do 8 cm. Liście duże, sercowate, długości do 13 cm. Blaszki liściowe sztywne, skórzaste.
    Rdestowiec sachaliński jest byliną dwupienną, dorastającą do 3-4 m wys., podobną do r. japońskiego. Liście jajowate, bardziej wydłużone niż u r. japońskiego, dł. 15-30 cm. Kwiaty drobne, białe, kremowe, długości do 3 mm, zebrane w wiechowate kwiatostany, wyrastające z kątów liści. Owocem jest orzeszek.
Surowcem zielarskim jest kłącze– Rhizoma Reynoutriae japonicae (Rhizoma Polygoni cuspidati), które należy wykopać wiosną (marzec-kwiecień) lub jesienią (październik-listopad), wymyć i suszyć w temperaturze 20-55o C. Do tego celu nadaje się piekarnik elektryczny - 50oC - z włączonym obiegiem powietrza. Szybkie suszenie zapobiega rozkładowi związków czynnych. Temperatura powyżej 60oC i słońce powodują rozpad cennych składników leczniczych. Idealnym miejscem do suszenia jest przewiewny, ciemny strych. Wysuszone kłącza można rozdrobnić w maszynce do mięsa i przechowywać w szczelnych pojemnikach, nieprzepuszczających światła lub przeźroczystych, w ciemnym miejscu. Korzystne jest rozdrabnianie tuż przed użyciem, bo zmielone kłącze jest narażone na utlenianie. Przed wsypaniem surowca do pojemnika, na dno (i pod nakrywkę) włożyć kilka warstw bibuły, która pomoże w utrzymaniu niskiej wilgotności surowca. Do celów leczniczych stosowane jest też świeże kłącze, z którego można sporządzić intrakt, macerat wodny i ekstrakt glicerynowo-etanolowy.
    Ziele rdestowca - Herba Reynoutriae japonicae (Herba Polygoni cuspidati) powinno być zbierane przed kwitnieniem lub w okresie kwitnienia. Surowce mogą pochodzić z rdestowca sachalińskiego, który wykazuje podobny charakter fitochemiczny i fitofarmakologiczny.
Właściwości fotochemiczne: W kłączach występują flawonoidy, związki antrachinonowe i naftochinonowe, fenolokwasy, fenole, kwasy, fitosterole. Przetwory z rdestowca są źródłem biopierwiastków: selen, miedź, molibden, mangan, żelazo, cynk. Ziele zawiera fenolokwasy, flawonoidy, chryzofanol,  garbniki i kumarynowce.
    Właściwości fitofarmakologiczne. Składniki tej rośliny hamują rozwój grzybów i bakterii chorobotwórczych, hamują rozwój chorób nowotworowych. Są też wymiataczami wolnych rodników, zmniejszają ryzyko powstawania zakrzepów, mają właściwości przeciwmiażdżycowe i przeciwbólowe. Zapobiegają stłuszczeniu i zwłóknieniu nerek, wątroby i serca. Np. polidatyna zmniejsza ryzyko uszkodzenia komórek mięśnia sercowego w razie chwilowego braku glukozy i tlenu. Zapobiega też skutkom ubocznym przy podawaniu leków przeciwko nadciśnieniu. Apigenina działa rozkurczowo i przeciwalergicznie, wzmacnia skurcze mięśnia sercowego, ma ochronny wpływ na wątrobę. Luteolina obniża poziom cholesterolu i lipidów we krwi, działa przeciwhistaminowo, przeciwzapalnie i hepatoprotekcyjnie. Kwercetyna i kemferol obniżają stężenie glukozy we krwi, efektem jest uszczelnienie i wzmocnienie naczyń krwionośnych. Wraz z apigeniną zapobiegają powikłaniom w przebiegu cukrzycy (retinopatia, neuropatia, zaćma).
Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z kłączy wzmagają trawienie i przyswajanie składników pokarmowych. Suma działania wszystkich związków rdestowca ma znaczenie dla układu odpornościowego. Preparaty działają immunostymulująco i hamują procesy autoagresji immunologicznej. Może to być wykorzystane w leczeniu np. reumatyzmu, artretyzmu, pęcherzycy, bielactwa, cukrzycy, atopowego zapalenia skóry, pokrzywek alergicznych, alergii, liszaja płaskiego, rumienia guzowatego, tocznia rumieniowatego, łuszczycy, łysienia z autoagresji. Estrogenne, przeciwzapalne, przeciwwysiękowe i przeciwnowotworowe właściwości rdestowca mogą mieć zastosowanie w leczeniu i profilaktyce stanów zapalnych i przerostu gruczołu krokowego. U kobiet preparaty są zalecane w łagodzeniu objawów okresu przekwitania. Rdestowiec wspomaga procesy detoksykacji, zwiększa wydzielanie moczu, obniża gorączkę, pobudza miesiączkowanie, przyśpiesza regenerację tkanek a tym samym gojenie ran.
    Wskazania: Choroba wieńcowa, cukrzyca, nadciśnienie, stany zapalne żył, miażdżyca, zaburzenia krążenia obwodowego, zakrzepy, fitoterapia nowotworów, choroby autoimmunologiczne, zaparcia, atonia jelit, zatrucia, otyłość, zaburzenia pamięci, wirusowe zapalenie i marskość wątroby,  choroba Alzheimera, zespół zimnych dłoni i stóp (np. u młodych dziewcząt), menopauza, przerost gruczołu krokowego, stany zapalne i infekcje układu moczowego oraz płciowego (w mieszankach), stres, depresja, rekonwalescencja po chorobach zakaźnych, przewlekłe choroby skóry na tle zaburzeń metabolicznych, profilaktyka i leczenie kandydiozy (Candida), choroby pasożytnicze, stany zapalne rogówki, tęczówki i naczyniówki, zaćma, dychawica oskrzelowa, stany zapalne piersi. Ziele rdestowca to środek moczopędny, odtruwający i regulujący przemianę materii.
    Przeciwwskazania: choroby powodujące upośledzone wydzielanie enzymów trawiennych, niedobory enzymatyczne w układzie pokarmowym.
    Preparaty i dawkowanie
     Wszystkie preparaty z rdestowca polecam zażywać na 1-2 godz. przed jedzeniem.
1. Napar z ziela rdestowca: 2 łyżki rozdrobnionego ziela zalać 2 szklankami wrzątku, przykryć, odstawić na 30-40 minut, po czym przecedzić. Wypić w 4 dawkach dziennie (po pół szklanki). Stosować 3-4 tygodnie. Powtarzając, zrobić przerwę 2. tygodniową. Nie zażywać dłużej niż pół roku.
2. Napar z kłączy rdestowca: 2 łyżki rozdrobnionych kłączy zalać 2 szklankami wrzącej wody; odstawić pod przykryciem na 30-40 minut, przecedzić. Wypić w 4 porcjach w ciągu dnia po 1/2 szklanki. Naparem można przemywać skórę (trądzik, łojotokowe zapalenie skóry, wypryski, owrzodzenia) 2-6 razy dziennie. Korzystnie działają okłady na schorzałe miejsca - 3 razy dziennie 20-25 min. Wskazana kuracja 3-6 miesięcy, a co miesiąc przerwa 1-2-tygodniowa w zażywaniu preparatu. Napar używać również do przemywania i okładów.
3. Macerat z kłączy rdestowca: 1 szklankę zmielonych świeżych kłączy zalać 3-5 szklankami przegotowanej wody o temperaturze pokojowej. Pozostawić pod przykryciem 6-8 godz., przecedzić. Pić 3 razy dziennie po 50 ml przez tydzień. Macerat można przechowywać w lodówce przez 2 doby.
4. Odwar z kłączy rdestowca: 2 łyżki kłączy suchych lub świeżych zalać 2 szklankami wody, zagotować i odstawić na 30 minut pod przykryciem. Przecedzić. Pić 2-4 razy dziennie po 100 ml przez 3-4 tygodnie. Między kuracjami robić przerwę 1-2-tygodniową. Zewnętrznie: do płukania jamy ustnej i gardła przy stanach zapalnych, zakażeniach, do nasiadówek i irygacji przy stanach zapalnych narządów rodnych; do okładów na skórę (rany, wypryski, owrzodzenia, liszaje). Do lewatyw – doodbytniczo 100-150 ml 1 raz dziennie przez 3-5 dni, przy hemoroidach, świądzie, parazytozach, zaparciach. Do płukania włosów (łojotok, brak połysku i puszystości, łamliwość, łupież, zakażenia grzybicze, rozdwajanie końcówek). Przy wypadaniu włosów polecam nalewkę, intrakt i ocet rdestowcowy.
5. Ekstrakt rdestowcowy – 1 część suchych lub świeżych zmielonych kłączy zalać 3 częściami alkoholu 40-50% (wódka), macerować w ciemnym miejscu w szczelnie zamkniętym słoju przez 7 dni, przefiltrować. Pić 2-3 razy dziennie po 3-5 ml w 100 ml wody, przez 2 tygodnie, następnie zrobić przerwę na 1 tydzień i powtórzyć kurację. W jednym kwartale nie powinno być więcej niż 2 kuracje. Do pędzlowania skórnych zmian chorobowych, na błonach śluzowych jamy ustnej i narządów płciowych 3-4 razy dziennie. Do płukania, przemywania i okładów: 1 łyżeczka ekstraktu na 1 szklankę wody źródlanej lub przegotowanej. Płukanka do włosów: 1 łyżeczka ekstraktu + 1 łyżka octu 5% + 300 ml wody, wymieszać. Stosować po umyciu włosów.
    Ekstrakt można także sporządzić, zalewając surowiec mieszanką wódki i glicerolu (3 części alkoholu etylowego lub wódki 40-50% na 1 część glicerolu = gliceryny). Ekstrakt warto wymieszać z miodem w proporcji 1:1 i zażywać 2 razy dziennie po 1 łyżce.
    Nalewka rdestowcowa - 1 część suchych i rozdrobnionych kłączy zalać 5 częściami alkoholu 40-50%, zamknąć szczelnie i zostawić na 7-10 dni, po czym przefiltrować. Zażywać 2-3 razy dziennie po 5-10 ml w 100 ml wody zdrojowej (np. Jan, Słotwinka, Wielka Pieniawa, Stefan) lub przegotowanej. Stosować dwa tygodnie. Na każdy kwartał powinno przypadać 1-2 kuracje. Ponadto, zewnętrznie jak ekstrakt. Wcierać w umyte włosy, przy wypadaniu, przedwczesnej siwiźnie i łamliwości.
Wino rdestowcowe – 1 część suchego rozdrobnionego kłącza zalać 5 częściami wina białego lub czerwonego półwytrawnego, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Jest to bogate źródło resweratrolu (antyoksydant). Zażywać 1-2 razy dziennie po 15 ml. Kuracja powinna trwać 2 tygodnie. Na każdy kwartał mogą przypadać 2-3 kuracji.
                                                                         więcej w numerze 2 Porad
Zmieniony ( 25.10.2008. )
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
Pierwsze strony
Reklama
Advertisement
Webdesign by Webmedie.dk Webdesign by Webmedie.dk